مطالعات منطقه ای: اسرائیل شناسی و آمریکاشناسی

مطالعات منطقه ای: اسرائیل شناسی و آمریکاشناسی

چالش‌های پیش ‌روی سیاست خارجی ایران در دهه آینده (ناهمگنی با مقتضیات نظام جهانی و منطقه‌ای)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای علوم سیاسی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران
2 استاد گروه علوم سیاسی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران
چکیده
نظام جمهوری اسلامی ایران به ‌رغم برخی فراز و فرودها، بیش از چهار دهه است که رویکردهای سیاست خارجی خود را حفظ کرده است. مطالعات گسترده‌ای پیرامون دشواره‌های سیاست خارجی جمهوری اسلامی تا کنون انجام شده، اما پرسش اصلی این نوشتار از همگنی و یا ناهمگنی سیاست خارجی ایران با مقتضیات نظام جهانی و منطقه‌ای در قالب ارزیابی چالش‌های پیش ‌رو در دهه آینده است. خوانش سیاست خارجی جمهوری اسلامی از منظر تنش‌ها و تناقض‌های موجود در سیاست‌گذاری با نگاهی به تنش‌های پنج‌گانه دولت‌های انقلابی از منظر فرد هالیدی، بر لزوم گذار از این رویکرد مکرر تاکید می‌نماید. هالیدی چندین مرحله برای سیاست خارجی دولت‌های انقلابی بر می‌شمارد و گذار موفق نهایی از آنها را منوط به بازنگری اصولی در  نظام تصمیم‌گیری  این کشورها می‌داند. در این پژوهش با روش کتابخانه‌ای  جهت گردآوری داده‌ها و تحلیل محتوایی آنها با روش توصیقی تحلیلی، سراغ بحران­های پیش ‌رو در سیاست خارجی ایران در آینده می‌رویم. به‌عنوان فرضیه می‌توان اعلام داشت در صورت اصرار ایران بر تداوم سیاست‌های فعلی، وضعیت ناهمگنی سیاست‌ها با مقتضیات نظام بین‌المللی و منطقه‌ای به‌عنوان چالش محوری سیاست خارجی ایران در دهه آینده خواهد بود. 
کلیدواژه‌ها

  • برزگر، کیهان(1388). منطقه گرایی در سیاست خارجی ایران، مطالعات اوراسیای مرکزی، مرکز مطالعات عالی بین‌المللی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، ویژه همایش مطالعات منطقه‌ای (5)2، 21-40.
  • حاجی یوسفی، امیرمحمد(1382). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران: محدودیت‌ها فرصت‌ها و فشارها، فصلنامه سیاست خارجی، (4): 914-889.
  • دهشیری، محمدرضا(1384). الزامات فرا روی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در پرتو سند چشم­انداز بیست­ساله، فصلنامه اندیشه انقلاب اسلامی، 13 و 14، 41-66.
  • دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال(1394). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
  • سنائی، اردشیر، و کساویانپور، مونا(1389). بررسی جایگاه ایدئولوژی و منافع ملی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران با نگاهی به بحران‌های چچن، بوسنی و فلسطین، فصلنامه مطالعات روابط بین‌الملل، 228-203.
  • طاهری، علی(1401). جایگاه اسرائیل در سیاست خارجی فدراسیون روسیه و بازتاب آن بر امنیت جمهوری اسلامی ایران (۲۰۰۱-۲۰۲۰). پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، استاد راهنما: دکتر مجید بزرگمهری.
  • طهماسبی، علی؛ مهکویی، حجت؛ عباسی، علیرضا، و سیمبر، رضا(1401). تحلیلی بر رویکرد سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در منطقه آسیای جنوبی، فصلنامه مطالعات بنیادین و کاربردی جهان اسلام، (12)4، 117-131. doi:10.22034/FASIW.2022.341682.1153
  • ظریف، محمدجواد، و سجادیه، سیدمهدی(1393). صورت­بندی گفتمان مصلحت در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه دانش سیاسی، 10، 148-103.
  • قالیباف، محمدباقر؛ یعقوبی، سید محمد، و محمودی، ابوالقاسم(1393). تبیین ژئوپلیتیکی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در منطقه خلیج‌فارس مبتنی بر انرژی‌های فسیلی، فصلنامه ژئوپلیتیک، 10(3)، 56-75.
  • قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران(1368).
  • محمودی کیا، محمد، و دهشیری، محمدرضا(1399). نسبت عمل‌گرایی و ایدئولوژی در سیاست خارجی ایران، رویکردی راهبردی یا تاکتیکی؟، فصلنامه پژوهش‌های راهبردی سیاست، 9(32)، 9-34.
  • موسوی‌نیا، سیدرضا(1400). آسیب‌شناسی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از منظر نظریه همسایگی، فصلنامه مطالعات بنیادین و کاربردی جهان اسلام، 3(10)، 115-131.
  • میرحسینی، فرشته، و عیوضی، محمد رحیم(1398). سناریوهای آینده جایگاه ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران در نظام قدرت منطقه‌ای غرب آسیا در افق 1410، فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، 22(83)، 143-169.
  • نامی، محمد حسن، و حیدری‌پور، اسفندیار(1391). الگوی جدید برای محاسبه دقیق مساحت و طول مرزهای کشور ج.ا.ایران، فصلنامه علمی پژوهشی جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، 2(2)، 229-248.
  • وزیریان، امیرحسین؛ گل محمدی، ولی، و علیزاده، علی(1400). ارزیابی نقش محور مقاومت در بازدارندگی ناهم‌طراز ج.ا.ایران در برابر سیاست مهار آمریکا، فصلنامه راهبرد نظامی، 74، 87-114.
  • هراتی، محمد جواد، و محمدی، رضا(1398). آزمون‌پذیری نظریه کرین برینتون در تحولات انقلابی تونس و مصر، نشریه علمی مطالعات انقلاب اسلامی، 16(56)، 115-130.
  • Aliyev, Anar & Ashifa, Km (2021) “Internal and External Factors Determining Foreign Policy of Iran: Prospects and Perspectives” :1157-1167 Society of Business and Management. Under The CC BY License. (Http://Creativecommons.Org/Licenses/By/4.0/)
  • Byman, Daniel L. (2018) “Iran’s foreign policy weaknesses, and opportunities to exploit them” The New Geopolitics of the Middle East, Wednesday, Brookings, January 3, 2018. https://www.brookings.edu/blog/markaz/2018/01/03/irans-foreign-policy-weaknesses-and-opportunities-to-exploit-them/.
  • Department of State, Country Reports on Terrorism 2016. See also: Institute for the Study of War. “Iranian Strategy in Syria,” by Will Fulton, Joseph Holliday, and Sam Wyer. May 2013.
  • Fingar C. Thomas (2008) Global Trends 2025: A Transformed World” November 2008. NIC 2008-003, ISBN 978-0-16-081834-9. https://www.dni.gov/files/documents/Newsroom/Reports%20and%20Pubs/2025_Global_Trends_Final_Report.pdf
  • Javedanfar, Meir (2017) Future Challenges Faced by Iran, 21 March 2017 GLOBAL GOVERNANCE, Durham University. https://www.globalpolicyjournal.com/blog/21/03/2017/future-challenges-faced-iran
  • Golmohammadi ,Vali (2018) “The Foreign Policy of the Islamic Republic of Iran: Prospects for Change and Continuity” REVIEW ARTICLE September 2018 All Azimuth A Journal of Foreign Policy and Peace8(1), N1, 2019: 93-102, DOI:20991/allazimuth.459943 https://www.researchgate.net/publication/327654859_The_Foreign_Policy_of_the_Islamic_Republic_of_Iran_Prospects_for_Change_and_Continuity
  • Göll, Edgar, and Silvia Colombo and Eduard Soler Lecha (2019) “IMAGINING FUTURE(S) FOR THE MIDDLE EAST AND NORTH AFRICA”, MENARA Final Reports No. 2, March 2019, Middle East and North Africa Regional Architecture: FINAL REPORTS. :2-54. https://www.iai.it/sites/default/files/menara_fr_2.pdf
  • Halliday, Fred (1999). Revolution and World Politics. London: MacMillan Press LTD.
  • Katzman, Kenneth, (2021) “Iran’s Foreign and Defense Policies” January 11 2021 Congressional Research Service https://crsreports.congress.gov R44017:1-43
  • Kouskouvelis, Ilias (2018) “THE MENA REGION POWER COMPETITION AND THE CHALLENGES TO SECURITY” April 2018DR 2017/2 Confl ict Zones, University of Macedonia:76-92
  • Middle East and North Africa Programme (2016) “Iran’s Politics and Foreign Policy” August 2016, In partnership with the Gulf Studies Center, Qatar University, Middle East and North Africa Programmer Workshop Summary, Chatham House, Royal Institute of International Affairs:1-11. https://www.chathamhouse.org/sites/default/files/events/2016-03-13-irans-politics-foreign-policy-workshop-summary.pdf
  • Nada, Garrett (2021) “ Iran in 2021: Politics and Foreign Policy The Iran Primer News Digest, December 15, 2021, United States Institute of Peace https://iranprimer.usip.org/blog/2021/dec/15/iran-2021-politics-and-foreign-policy
  • Quilliam, Neil (2021) Saudi Arabia, the UAE, and Iran: Moving Regional Issues from Zero-Sum to Red Lines” In Shine, Sima (2021) Iran and the International Arena: Challenges and Opportunities Institute for National Security Studies, February 2021: 1-70. http://www.inss.org.il
  • Rumer, Eugene (2019). Russia and Israel—Best Friends Forever?, In Russia in the Middle East: Jack of all Trades, Master of None (pp. 12–17). Carnegie Endowment for International Peace. http://www.jstor.org/stable/resrep21000.8
  • Russell, Martin (2018). Russia in the Middle East From sidelines to center stage, EPRS | European Parliamentary Research Service.
  • Special Briefing by Brian Hook, Advisor to the Secretary of State and Special Representative for Iran. November 29, 2018.

1- نصرالله، سیدحسن(1395). بازیابی شده در وب سایت آپارات با عنوان «صحبت­های سیدحسن نصرالله در مورد کمک ایران به آنها» به تاریخ 23/5/1400. https://www.aparat.com